Opóźniony rozwój mowy

Opóźniony rozwój mowy możemy podzielić na:
- samoistny
- niesamoistny

Samoistny opóźniony rozwój mowy występuje u dzieci, które z niewyjaśnionych przyczyn, zaczęły później mówić, a dalszy rozwój mowy przebiegał z trudnościami (przypadki opóźnienia mowy czynnej, występujące przy prawidłowym słuchu, dobrym rozumieniu wypowiedzi i normalnym poziomie rozwoju intelektualnego).

Niesamoistny opóźniony rozwój mowy związany min. z dyzartrią, afazją, jąkaniem, dyslalią, upośledzeniem umysłowym, niedosłuchem, autyzmem, mózgowym porażeniem dziecięcym.

Biorąc pod uwagę rozległość opóźnienia, wyróżniamy:
- globalny opóźniony rozwój mowy ( obejmuje on zarówno mówienie jak i rozumienie )
- parcjalny ( dotyczy różnych aspektów- rozumienia, mówienia, porozumiewania się)

Czynność mówienia stawia bardzo duże wymagania mięśniom oddechowym, krtani, gardła, jamy ustnej.
Każda głoska ma swój charakterystyczny czas trwania, spółgłoski ok. 10 milisekund, samogłoski ok. 50 miliseknd.
Ruchy artykulacyjne muszą następować po sobie bardzo szybko i precyzyjnie.
Mięsnie artykulacyjne przygotowują się do wykonania określonego ruchu już kilka głosek naprzód, odpowiedzialne za to są nerwy ruchowe, które przewodzą bodźce powodujące skurcz odpowiednich mięśni, jedne działają bardzo szybko inne z kolei powoli. Prawidłowe funkcjonowanie nerwów szybko przewodzących jest związane z otoczką mielinową ( jest rodzajem izolacji pokrywającej mięśnie szybko przewodzące, niekiedy otoczka taka może wykształcić się w 3-4 roku życia dziecka).
Opóźniony rozwój mowy czynnej dotyczy dzieci w wieku 3-4 lat, z przewagą chłopców nad dziewczynkami. Dzieci takie nie mówią wcale lub mało przy rozumieniu poleceń i prawidłowym słuchu, potrafią wymówić wszystkie głoski w izolacji, jednak mają problemy ze złożeniem ich w całość.
Opóźnienia w pojawianiu się poszczególnych stadiów rozwoju mowy nie powinny przekraczać 6 miesięcy.
Etapy rozwoju mowy u małego dziecka możemy podzielić na:

1. Okres melodii ,obejmuje okres do 1 roku życia dziecka ( dziecko komunikuje się z otoczeniem krzykami, tworami onomatopeicznymi, płaczem, gestami, mimiką)
2. Okres wyrazu. sygnału niepodzielnego – obejmuje 1-2 rok życia ( dziecko wypowiada pojedyncze słowa lub kawałki słów)
3. Okres zdania, sygnału podzielnego- obejmuje 2-3 rok życia( wypowiedzi dziecka są bardziej rozwinięte pod względem fonologicznym, leksykalnym i gramatycznym)
4. Okres swoistej mowy dziecięcej- obejmuje 3-7 rok życia (jest to porozumiewanie się z otoczeniem za pomocą sygnałów semantycznych, podzielnych, przyjętych od otoczenia).

We wszystkich przypadkach, gdy dziecko ukończyło 3 rok życia, wykazuje opóźnienie rozwoju mowy i istnieje trudność z ustaleniem przyczyny tego opóźnienia ( czy jest to samoistne, czy niesamoistne opóźnienie rozwoju mowy), należy rozpocząć postępowanie terapeutyczne. Jego celem jest stymulacja rozwoju mowy i wszechstronne usprawnianie funkcji mowy.
Pod pojęciem stymulacji rozwoju mowy rozumie się takie zachowania językowe dorosłych opiekunów dziecka, które sprzyjają kształtowaniu jego mowy oraz pobudzają je do mówienia. Oznacza to, że przez odpowiednie wzorce językowe, postawy, styl i atmosferę wychowawczą dąży się do stworzenia optymalnych warunków do rozwoju mowy dziecka ( np. nazywanie wykonywanych czynności, zadawanie sobie pytań i odpowiadanie na nie przy dziecku, czytanie, opowiadanie bajek, wspólne rysowanie z jednoczesnym opisywaniem kolorów, kształtów, przedmiotów. Zachęcanie dziecka do mówienia, nagradzanie wszelkich przejawów aktywności werbalnej).

Należy pamiętać, że słuchanie jest pierwszym etapem rozwoju mowy. Dziecko najpierw słyszy, a dopiero później mówi. W związku z tym dobra jakość dostarczanych wzorców językowych i odpowiednie zachowania językowe, rozumiane bardzo szeroko, stanowią podstawę profilaktyki w przypadku dzieci z opóźnieniem lub zaburzeniami rozwoju mowy.